Gehechtheidstherorie van Bowlby en Ainsworth

Kohlrieser stelt in zijn boek Care to Dare (2012) hoe de aanwezigheid van een Secure Base de medewerkers beter en gemotiveerder helpt presteren. Hij omschrijft een ‘Secure Base’ als een persoon, plek, doel of object dat een gevoel van bescherming, veiligheid en zorg biedt (Care) en tegelijk een bron van inspiratie en energie om lef te ontwikkelen, te exploreren, risico’s te nemen en uitdaging te zoeken (Dare). Dat kan dus ook een leidinggevende of organisatie zijn.

Een leider die blijft ondersteunen zonder uit te dagen pleegt wat Kohlrieser  ‘overprotectie’ noemt waardoor een gezonde ontwikkeling wordt geremd. Een leider die aanspoort tot presteren zonder steun te bieden, roept angst op om te falen of te mislukken. Waar de balans zoek is, kunnen mensen niet gedijen.

Kohlrieser ontleent die gedachte aan de gehechtheidstheorie van John Bowlby (1962 – 1982) en Mary Ainsworth. Ainsworth beschreef in 1978 drie gehechtheidsstijlen die men bij tweejarige kinderen kan vaststellen als ‘Interne WerkModellen (IWM), zeg maar de ‘blauwdruk’ voor onze groei en ontwikkeling in de maatschappij.

De gehechtheidsstijl die daarin het meest bijdraagt omschreef Ainsworth als de ‘Secure Attachment stijl’. De naam zegt het al bijna, kinderen met deze stijl voelen zich vrij om te gaan spelen en naar buiten te gaan (Dare), zelfs nadat ze even tevoren in een spannende omstandigheid verkeerden zonder de directe aanwezigheid van hun opvoeder (Care). De andere gehechtheidsstijlen van Ainsworth zijn ‘vermijdende gehechtheid’, ‘angstig/ambivalente gehechtheid en de later toegevoegde ‘gedesoriënteerde gehechtheid’ (Main en Solomon, 1986). Stijlen die kinderen niet de ontspanning, zorg en het contact (Care) bieden die ze nodig hebben om weer spannende avonturen aan te gaan of intimiteit in de relatie op te zoeken (Dare).

Care to Dare

Professor Kohlrieser, zelf psycholoog, vertaalde deze inzichten naar een visie op leiderschap . Secure base leadership is Kohlrieser’s visie op leiderschap met concrete richtlijnen en handvatten voor die balans. Hij beschrijft negen criteria voor de ontwikkeling van bij die visie behorende competenties in leidinggeven.

Hij geeft de lezer duidelijke aanwijzingen over hoe het beste uit mensen te halen. Zijn boodschap voor leidinggevenden: streef naar een optimale balans tussen Caring, de zorgende kant van de leider en Daring, de uitdagende kant. Dit geldt dus niet alleen voor kinderen in opvoedingssituaties of voor leerlingen in het onderwijs maar, stelt Kohlrieser vast, dus ook voor medewerkers in de organisatie. “Unleash astonishing potential through Secure Base Leadership” staat niet voor niets als ondertitel op de kaft van zijn boek.

Zonder goede balans zijn de effecten snel merkbaar in de cultuur van leiderschap en samenwerking. Een leidinggevende of bestuurder die blijft ondersteunen zonder uit te dagen maakt zich schuldig aan ‘overprotectie’: hij is de rij-instructeur die het stuur en de pedalen maar blijft bedienen en van de ander . Te beschermend dus waardoor een gezonde ontwikkeling van anderen wordt geremd. Aansporen tot presteren zonder steun te bieden echter roept angst op om te falen of te mislukken. Waar deze balans zoek is, kunnen mensen niet gedijen in de organisatie, het gemis van een secure base.

De negen criteria van Secure Base Leadership

Secure base leadership is Kohlrieser’s visie op leiderschap met concrete aanbevelingen (negen criteria) voor het ontwikkelen van de noodzakelijke competenties. Wie de criteria leest als leerdoelen begrijpt de opbouw van onze programma’s voor training en coaching:

  1. Blijft kalm en geaard       vs      gegijzeld door emoties;
  2. Accepteert het individu      vs      oordelend en kritisch;
  3. Ziet het potentieel     vs     de huidige staat;
  4. Luistert èn bevraagt      vs      verdedigend;
  5. Geeft krachtige boodschappen     vs      vaag of overdonderend;
  6. Focust op het positieve      vs      op het negatieve;
  7. Moedigt aan om risico’s te nemen       vs      over controlling;
  8. Inspireert door intrinsieke motivatie     vs      extrinsieke motivatie;
  9. Toont dat hij toegankelijk is     vs      onbeschikbaar/niet ‘erbij’.

Persoonlijk vind ik dat de criteria zich goed lenen als opsomming van leiderschapscompetenties en leerdoelen.

Secure Base Leadership is een van de toonaangevende visies op leiderschap. Het biedt leidinggevenden en directieteams een goede kapstok met een veelheid aan invalshoeken voor persoonlijke ontwikkeling en organisatieontwikkeling.

Sinds mijn ontmoeting met Kohlrieser in 2015 is Secure Base Leadership een belangrijke pijler van onze coach- en trainingsprogramma’s, masterclasses en advisering.